Çocukluk Çağı Romatizması Büyüme Ağrısı İle Karıştırılmamalı

Bu hafta İ.Ü.C. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Çocuk Romatoloji Bilim Dalı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Kenan Barut ile halkımızın çok merak ettiği konulardan biri olan çocukluk çağı romatizması ve tedavi yöntemlerini konu alan bir röportaj gerçekleştirdik. 


Çocuklarda büyüme ağrıları nedir? Romatizmadan nasıl ayırt edilir?

Çocuklarda büyüme ağrısı sık olarak karşımıza çıkıyor. Özellikle 4-8 yaşları arasında gece tek taraflı veya iki taraflı, uykudan uyandıran ağrılarda büyüme ağrısı eğer çocuğun muayenesi ve tetkikleri normal olur ise düşünülür. Büyüme ağrısı olan çocuklarda romatolojik ve sistemik muayene ile birlikte kan değerleri tamamen normal saptanmaktadır. 


Bacak ve eklem ağrısı şikayeti olan çocuklarda büyüme ağrısını mı düşünmek gerekir? 

Romatizma ağrılarını büyüme ağrıları ile karıştırmamak gerekir. Bu tür yakınması olan bir çocuk mutlaka detaylı bir sistemik muayene ile değerlendirilmeli ve çeşitli laboratuvar tetkikleri yapılmalıdır. Çocuk polikliniklerine başvuruların önemli bir kısmını eklem ve kemik ağrıları şikayeti oluşturmaktadır. Bu durumda çocuklar romatizma yönünden de değerlendirilmelidirler. 


Çok sık ateşlenen çocuklarda romatizmal hastalıklar düşünülmeli mi?

Ateş romatizmal hastalıklarda da karşımıza çıkmaktadır. Özellikle sebebi bilinmeyen ve tekrarlayan ateş şikayetlerinde romatizmal hastalıklar ayırıcı tanı yöntemleri ile mutlaka araştırılmalıdır. Genetik ve çevresel faktörlerin etkin olduğu çocukluk çağı romatizmalarında erken tanı ve tedavi çok önemli. Bu açıdan tekrarlayan ve sebebi bilinmeyen ateş durumunda hasta romatizmal hastalıklar yönünden de uzmanına danışılmalıdır.


Çocuklarda romatizma erken yaşlarda görülebilir mi? Belirtileri nelerdir?

Çocuklarda 3-4 aylık gibi erken dönemlerde bile romatizma görülebilir. Çeşitli romatizmal hastalıkların sık görüldüğü yaş değişmekle birlikte 18 yaşına kadar herhangi bir dönemde romatizma belirtileri ile karşılaşılabilir. Çocuklarda romatizma belirtileri, ateş, eklem ağrısı, eklem hareketlerinde kısıtlılık, eklemlerde şişlik ve kızarıklık olarak karşımıza çıkıyor. Bazen vücutta yaygın döküntüler de romatizma belirtileri olarak karşımıza çıkabilir.


Yüksek ateş çocuklarda romatizma belirtisi olabilir mi?

Çocuklarda eklem ağrıları olmadan da romatizma teşhisi konabiliyor. Eklem ağrısı dışında özellikle ateş, romatizma belirtisi olarak karşımıza çıkıyor. Günde iki defa çıkan ve 38 dereceyi geçen ateş ile birlikte vücutta döküntülerin de oluştuğu durumlarda biz romatizma hastalığını düşünüyoruz. Bu ateş genellikle iki haftadan uzun sürüyor. Böyle bir durumla karşılaştığımızda, var olan diğer enfeksiyon etkenleri dışladıktan sonra romatizmal hastalıkları açısından araştırma öneriyoruz.

Çocuklarda romatizmal hastalıklar genetik midir?

Çocukluk çağının bazı romatizmal hastalıkları genetik geçişlidir. Ülkemizde akraba evliliği oranı Avrupa ülkelerine oranla daha yüksek olduğundan bazı romatizmal hastalıkların görülme sıklığı daha fazladır. Türkiye’de çocuklarda en sık karşılaştığımız romatizmal hastalık Ailesel Akdeniz Ateşi (FMF) adlı hastalıktır. Bu hastalık da akraba evliliği ile birlikte artan bir oranda karşımıza çıkmaktadır. Akraba evliliği dışındaki diğer bir özelliği de bazı bölgelerde de sık karşımıza çıkmasıdır. Örneğin Ailesel Akdeniz Ateşi ( FMF ) Sivas, Tokat, Zonguldak, Giresun, Amasya, Ordu ,Kastamonu gibi bölgelerde daha sık görülmektedir. Bu özellikte genetik alt yapının bu hastalığın geçişinde önemli olduğunu göstermektedir.


Ailesel Akdeniz Ateşi (FMF) nedir?

Ailesel Akdeniz Ateşi aralıklı olarak tekrarlayan karın ağrısı, ateş göğüs ağrısı ve eklem yakınmaları ataklarıyla birlikte görülen bir hastalıktır. Bu hastalıkta karın ağrısı ve ateş 1 ila 3 gün sürebilmekte ve tekrarlamalar göstermektedir. Bazen bu hastalıkta eklemlerde şişlik, kızarıklık da görülebilmektedir. Özellikle yorgunluk ile artan bacak ağrısı yakınması görüldüğünde mutlaka araştırılmalıdır. 

FMF hastalığının ilaçla tedavisi mümkün müdür? 

Evet. İlaçla tedavisi mümkün olan bir hastalıktır.

Çocuklarda romatizmal hastalıklarda çevresel faktörlerin etkisi nelerdir?

Genetik faktörlerin yanında çevresel etkenler de romatizmal hastalıkları önemli oranda etkiliyor. Mesela iklim ve beslenme şartları, sosyo-ekonomik düzey ve romatizmal hastalıklar arasında ilişki olduğu düşünülmektedir. Sosyo-ekonomik düzey çocuğun beslenmeden sosyal aktivitelerine kadar tüm yaşam fonksiyonunu etkilediği için bu hastalığın oluşmasına negatif yönde etki edebilir. Çocuğun okulda sosyal aktivitelere girmesi, spor aktivitelerine katılması, yüzme gibi çeşitli sporlar yapması romatizmal hastalıkları olumlu yönde etkilemektedir. Soğuk hava ve rutubet gibi çevresel faktörlerin romatizma üstündeki etkileri tam olarak kanıtlanmadı. Fakat halk arasında soğuk hava ve rutubetin romatizmal hastalıklara meyil oluşturduğu biliniyor. Bu konuda bizim saptadığımız neden sonuç ilişkili bir veri ise bulunmuyor. 

Romatizma kalbe ve iç organlara zarar verir mi? Tedavi edilmezse körlüğe yol açabilir mi?

Romatizma kalbe ve iç organlara zarar verebiliyor. Özellikle kalp ve iç organ tutulmaları görülen romatizma alt sınıfları bulunmaktadır. Romatizmada üveit dediğimiz gözü tutan bir durum da karşımıza çıkabiliyor. Bu durum düzgün tedavi edilmediğinde körlüğe bile neden olabilmektedir. Bu nedenle romatizmalı çocuklarımızı belli aralıklar ile göz hekimlerine gönderip üveit açısından değerlendirmelerini istiyoruz.


Romatizmal hastalıkların türleri hastanın cinsiyetine göre değişiklik gösterir mi?

Romatizmal hastalıkların çoğunda cinsiyet ayrımı olmamasına rağmen bazı eklem romatizması türlerinin kızlarda bazılarında ise erkeklerde fazla oranda görüldüğünü biliyoruz. Sistemik lupus eritematozus ve bazı bağ dokusu hastalıkları kızlarda daha sık görülebiliyor.


Çocukluk çağı romatizmasında erken tanının önemi nedir?

Çocukluk çağı romatizmasında erken tanı çok önemlidir. Özellikle Jüvenir Romatoid Artrit’te eklem kısıtlılıklarını zamanında ve etkin tedavi ile önleyebilir ve kalıcı hasardan koruyabiliriz. Bu nedenle çocuk sağlığı hastalıkları uzmanı tarafından çocukların takiplerinin yapılmasında, eğer romatizmal bir hastalık şüphesi varsa çocuğun, zaman kaybetmeden bir çocuk romatoloğuna gönderilmesi çok önemlidir.


Çocuklarda romatizmal hastalıklar tedaviyle geçer mi? Nasıl tedavi edilir?

Çocukluk çağı romatizmalarda tedavisi bir ekip işidir. Öncelikle uygun ilaçlar ile hastalığın aktif dönemi baskılanır. Başlangıçta basit ağrı kesicilerden en son uçta da biyolojik ilaçlara kadar uzanan geniş yelpazede tedavi edici ilaç seçeneklerimiz var. Biyolojik ilaçlar çıktıktan sonra çocukluk çağı ve yetişkin romatizmasında çok önemli ilerlemeler kaydedildi. Bu ilaçlardan sonra çocukların, eklem fonksiyonları, büyümesi, gelişmesi önemli ölçüde düzelme gösterdi.

Romatizma teşhisi konan hastalar, ilaç kullandığı dönemde ortalama iki ila üç ayda bir takip edilmektedir. Takipleri sırasında genel muayene ve eklem muayeneleri, kan tetkikleri değerlendirilir. Bu şekilde hastalık kontrol altına almaya çalışılır. Romatizma hastası çocukların tedavilerinin, takiplerinin aksamaması gerekir. Özellikle fizyoterapileri ve sosyal aktivitelerinide aksatmamak gerekir. Bu açıdan ailelere büyük görevler düşmektedir.


Romatizma çocukların hareketini kısıtlar mı? Romatizması hastası olan çocuklar spor yapabilir mi? 

Romatizma çocukların hareketini kısıtlayabilir. Özellikle tutunan eklemlerin fonksiyonları etkilenir. Çocuklar oyun oynayamaz, kendi kendilerine ğiyinemezler. Bu nedenle romatizma hastalıklarının tedavisi büyük önem taşıyor. Eklem hareket açıklıklarını korumak,eklemleri normal fizyolojik yapılarına kavuşturmak çok önemli. İlaçla tedavisinin yanında fizyoterapi ile de eklem hareket açıklıklarını korumak ve bu çocukları mümkün olduğunca harekete teşvik etmek gerekir. Romatizma hastası olan çocuklar doktor kontrolünde spor yapabilirler, özellikle bazı eklem romatizması türlerinde düzenli yüzme olumlu etkiler göstermektedir. Ağır egzersizler, eklem üzerinde tahribat oluşturacağı için bazı eklem romatizmalarında ağır egzersiz gerektiren sporları önermiyoruz.

Romatizması olan çocuğa özel bakım gerekir mi? Beslenmeleri konusunda önerileriniz nelerdir?

Elbette romatizması olan çocuklara özel ilgi göstermek gerekiyor. Bu çocuklar için beslenme çok önemli. Fizyoterapi eğitimleri ve fizik tedavi alması gereken bu çocuklara; eklemlerini açma kapama, eklemlere aktif ve pasif egzersizler yaptırmak gerekebiliyor. Özellikle yüzme sporunun romatizmada oldukça önemli bir yeri var. Çocukluk çağı romatizması olan hastalarda diğer tüm çocuklar gibi dengeli ve sağlıklı beslenmelidirler. Yeteri kadar protein karbonhidrat ve yağ alacak şekilde beslenmeleri ayarlanmalıdır. Günümüzün problemi olan karbonhidrat ağırlıklı fast - food beslenen çocukların öğünleri et, süt, yumurta bununla birlikte evde pişen sebze ve tahıl yemekleri gibi daha besleyici ve sağlıklı gıdalar ile değiştirilmelidir. Ayrıca kortizon kullanan hastalar kalsiyum yönünden zengin gıdalarla beslenmeli bu çocukların gıdalarına süt ve süt ürünleri özellikle evde yapılan yoğurt eklenmelidir. 

Haber: Ceylan ÇAKMAK